Wat is flow in tennis? Het is dat moment waarop alles vanzelf lijkt te gaan. Je denkt minder, reageert sneller en voelt volledige betrokkenheid bij wat je doet. Je voeten bewegen automatisch, je keuzes zijn helder en je spel heeft ritme.
Flow is geen magie. Het is een toestand waarin aandacht, emotie en actie samenvallen.
Veel spelers wachten tot flow “gebeurt”. Maar ervaren spelers leren hoe ze die toestand bewust kunnen uitlokken.
Flow ontstaat door associatie
Onze hersenen werken via associaties. Wanneer je bepaald gedrag vaak koppelt aan sterke positieve prestaties, ontstaat er een mentale link. Dat gedrag wordt dan een trigger.
Denk aan:
- Federer die ontspannen naar de baseline loopt
- Sharapova die haar vuist balt
- Murray die een schreeuw gebruikt om zijn energie te resetten
Dat zijn geen theatrale gebaren. Het zijn ankers.
Wanneer je een bepaald ritueel herhaaldelijk uitvoert op momenten waarop je goed speelt, wordt dat gedrag gekoppeld aan die mentale staat. Later kan datzelfde gedrag helpen om die staat opnieuw op te roepen.
Dit mechanisme sluit aan bij hoe momentum werkt in tennis. Zie ook het artikel over momentum in tennis sturen: hoe doe je het?
Hoe roep je flow bewust op?
Flow begint met observatie.
- Analyseer hoe je beweegt wanneer je goed speelt.
- Let op je lichaamstaal, tempo en houding.
- Observeer je ademhaling en zelfspraak.
- Herhaal dat gedrag bewust wanneer het minder loopt.
Veel spelers veranderen hun houding wanneer ze achterstaan. Ze lopen trager, kijken naar beneden, bewegen minder overtuigend. Daarmee versterken ze precies de staat die ze niet willen.
Wil je flow oproepen? Dan moet je het gedrag dat bij flow hoort ook tonen wanneer je nog niet in flow bent.
Dit principe raakt direct aan het werken met procesdoelen in je wedstrijd. Zie ook tennistip 8 over procesdoelen en prestatiedoelen.
Structuur creëert topprestaties
Psycholoog Mihály Csíkszentmihályi beschreef flow als een mentale toestand waarin je volledig opgaat in de activiteit zelf. Flow ontstaat alleen wanneer aan drie voorwaarden wordt voldaan:
- Duidelijke doelen en meetbare voortgang. In tennis zijn die er continu: de puntentelling, het spelverloop, de directe bedoeling van elk punt.
- Directe feedback. Je ziet meteen of je bal doet wat je wilt. Dat maakt tennis bij uitstek geschikt voor flow.
- Een uitdaging net boven je huidige niveau. Te makkelijk leidt tot verveling, te moeilijk tot frustratie.
Dat derde element kun je zelf sturen. Speel je tegen een sterkere tegenstander, vereenvoudig je tactische doelen. Speel je tegen een minder sterke tegenstander, verhoog dan bewust je uitdaging.
Je creëert de voorwaarden met heldere doelen, directe feedback en volledige taakgerichtheid.
Flow is het resultaat van structuur, niet van hoop.
Lees verder in het overzicht van mentale tennistips.
Deze tip raakt direct aan de mentale vaardigheden Focus en Momentum, en aan de mentale technieken Zelfspraak en Visualisatie binnen het Triple-5 model.
Werk gestructureerd aan je mentale spel
Wil je mentale training niet aan het toeval overlaten? Ontdek hoe het Slim Tennis systeem je helpt om focus, emotieregulatie, vechtlust en momentum doelgericht te trainen. Het systeem is gebaseerd op het Triple-5 model dat ook wordt uitgewerkt in het boek The Mental Habits of Winners.
Bedankt weer voor je tip! Ik zie er iedere keer weer uit naar de volgende tip.
Hoi Joost,
Dank voor je reactie en positieve terugkoppeling.
Ik ben het met je eens vwb die reactie. Al is de reactie “er zat meer in” op zich niet nuttig op zijn best, er is een scenario waarin het onderdeel maakt van een positieve en nuttige gedachtengang.
Stel dat de focus en gedachtengang van Huta Galung is op wat hij anders had moeten doen, dan is dat positief. Hij leert dan van de wedstrijd. Ziet er positiviteit in. Creërt indirect een alternatief scenario in zijn hersenen die zijn zelfvertrouwen goed doet. Allemaal positief.
Maar de vraag is dus of dit achter zijn opmerking schuilt of iets wat juist destructief is voor zijn vertrouwen en vermogen om te leren van verlies.
Zo ook van de nog veel negatievere opmerking dat iemand niet goed genoeg is. Meestal destructief, maar er zijn mensen die zich zo uitdrukken terwijl hun gedachtengang vervolgens een focus heeft op leren en alternatieve positieve scenario’s bedenken.
Desalniettemin, mijn mening is dat die opmerkingen op zijn best niet helpen, ook wanneer ze niet destructief zijn.
Ik hoop dat je hier iets aan hebt.
Thanks voor het volgen van de tips.
Met sportieve groet,
Ajdin
Hoi,
Ik geniet erg van jullie tips. Ik geef workshops over motorisch leren en heb eigenlijk de laatste tijd die workshops de titel ‘onbewust bekwaam’ meegegeven. Ik geloof erg in impliciet of indirect leren.
Ik heb niet echt een vraag over het stukje flow. Alhoewel mij stelling is dat je door ‘onbewust bekwaam’ te blijven, veel meer in de flow kan blijven of komen, omdat er een heleboel bewuste gedachten over het bewegen niet binnen komen.
Dus mijn vraag: ik hoor de laatste tijd sporters en ook b.v. Huta Galun in Rotterdam zeggen: “Er had meer ingezeten”. Dit lijkt mij vanuit sportpsychologisch oogpunt een niet zo handige opmerking. Er spreekt ‘ontevredenheid’ uit maar ook een soort ‘verwachtingspatroon’. En ook een beetje de schuld buiten jezelf neerleggen/excuses. Ik weet niet zo goed hoe ik het moet omschrijven, maar in ieder geval gaan mijn haren een beetje overeind staan bij die opmerking. Doet mij ineens denken aan Erben Wennemars die dan gewoon zei: “ik was gewoon niet goed genoeg net”.
Ik ben benieuwd hoe jullie er tegen aan kijken.
Hartelijke groet, Joost Hes
Hoi Ajdin,
Goed stukje, een ritueel kan inderdaad helpen om je goede moment, je concentratie en flow te pakken te krijgen. Het is wel goed om bedacht te zijn als trainer dat rituelen niet over gaan in bijgeloof en dwangmatige en soms magische gedachten. Bijgeloof kan iemand rustiger maken: ik heb alles onder controle, maar ook afhankelijk en kwetsbaar. De kracht wordt in iets buiten jezelf gezocht, het geloof gaat dan te veel zitten in objecten of zogenaamde krachten buiten jezelf: een racket, kleding, sieraden, goden of wat dan ook.
Gr Hans Ploos van Amstel