Zelfkritiek is voor veel spelers een automatische reactie op fouten. We groeien op in een cultuur van vergelijking en prestatie. We horen hoe het beter moet. We leren te analyseren, corrigeren en beoordelen.
Op de tennisbaan wordt dat mechanisme vaak een probleem.
Sommige spelers uiten hun frustratie luid. Anderen tonen het subtieler — hangende schouders, gehaaste beslissingen, vermijdend spel. Maar bijna elke speler kent momenten waarop zelfkritiek de controle overneemt.
Hoe kun je dat nou missen?
Dit wordt weer zo’n dag.
Dat is geen analyse. Dat is emotionele reactie.
Waarom het je prestatie ondermijnt
Zelfkritiek lijkt rationeel. Alsof je jezelf corrigeert. In werkelijkheid versterkt het spanning. Emoties voeden kritische gedachten. Kritische gedachten versterken emoties. Zo ontstaat een neerwaartse spiraal.
Onder druk is het vermogen om met emoties om te gaan bepalend. Zie ook het artikel Emotionele intelligentie leidt tot betere prestaties onder druk voor een bredere uitleg van hoe emotionele regulatie prestaties beïnvloedt.
Zelfkritiek vergroot interne ruis. En ruis vermindert helderheid.
Zelfkritiek herkennen en loslaten
Grip krijgen op zelfkritiek begint niet met positief denken en herkennen.
- Herken dat emoties je kritische stem activeren. Emoties zijn zelden een objectieve weerspiegeling van de wedstrijd.
- Word je bewust van je kritische gedachten. Stel jezelf de vraag: “Wat zei ik net tegen mezelf?”
- Neem afstand zonder te reageren. Je hoeft je gedachten niet te bevechten of te veranderen. Je hoeft ze alleen niet te volgen.
Het bewuste deel van je brein produceert constant oplossingen en correcties. Op belangrijke momenten leidt dat vaak tot overcontrole.
Dit sluit direct aan bij tennistip 23 over negatieve gedachten, waarin het effect van interne dialoog verder wordt uitgewerkt.
Mindfulness in plaats van zelfkritiek
Je kunt niet voorkomen dat gedachten opkomen. Je kunt wel beslissen hoe serieus je ze neemt.
Mindfulness in tennis betekent: gedachten opmerken zonder erin mee te gaan. Terugkeren naar wat je moet doen. Vertrouwen op je training.
Zelfkritiek probeert controle te forceren. Rust ontstaat wanneer je die controle loslaat.
Lees verder in het overzicht van mentale tennistips.
Deze tip raakt direct aan Emotieregulatie en Zelfvertrouwen binnen het Triple-5 model.
Werk gestructureerd aan je mentale spel
Wil je mentale training niet aan het toeval overlaten? Ontdek hoe het Slim Tennis systeem je helpt om focus, emotieregulatie, vechtlust en momentum doelgericht te trainen. Het systeem is gebaseerd op het Triple-5 model dat ook wordt uitgewerkt in het boek The Mental Habits of Winners.
Dank voor de prachtige reactie Evert! In plaats van snel loslaten is het jou gelukt om direct de emotie te veranderen. Heel moeilijk, maar heel effectief. Meestal houd ik het met advies bij veranderen van gedachten of lichaamstaal, waardoor de emotie dan ook beïnvloed en veranderd wordt. Maar direct de emotie veranderen is het meest effectieve natuurlijk. Een mooi voorbeeld hoe dit gedaan kan worden. Dank daarvoor. Een mooie toevoeging. Grtjs
Hoi Ajdin, mijn eigen ervaring is dat het niet goed mogelijk is om emoties met ratio te onderdrukken. Ik heb jaren lang last gehad van woede-uitbarstingen bij gemiste ballen, in de vorm van vloeken, ballen wegslaan, gooien met je racket. Hoe zeer ik me ook voornam om me dit keer rustig te houden, de emotie is altijd sneller en sterker. Dat komt omdat een emotie een primaire reactie is, die er eerder is dan een rationele gedachte over die emotie.
Ik heb recent een methode gevonden die wel werkt voor mij, namelijk de emotie vervangen door een andere, maar nu positieve emotie. Concreet betekende dit, dat ik in plaats van een vervloeking te uiten, ‘dank u wel’ ging zeggen. Ik stelde mij voor dat die vloeken eigenlijk steeds iemand anders gekwetst hadden (bij voorkeur een soort geest-figuur die niet echt bestaat, maar die stilletjes meekijkt, bijvoorbeeld je overleden vader). Alsof ik die figuur vervloekte. En ik voelde mij daar schuldig over. En ik wilde dat goed maken, door plechtig te beloven dat ik die figuur nooit meer ten onrechte zou kwetsen, en door elke vloek die ik ooit had geroepen, te compenseren met een ‘dank je wel’. De positieve emotie was dus dat ik iets aan het goedmaken was. Tot mijn verbazing was ik mij vanaf dat moment ineens aan het richten op de ballen die wel goed gingen, in plaats van op de gemiste ballen. Omdat ‘dank je wel’ natuurlijk hoort bij goeie ballen, en niet bij gemiste ballen. Ik voelde mij ineens een stuk minder gespannen, en ik stond te genieten op de baan.
Je zou kunnen zeggen dat ik m’n mindset 180 graden gedraaid heb. Maar wat betekent dat nu eigenlijk? Ik heb het idee dat het volgende aan de hand is. Het spreken of denken van die woorden ‘dank u wel’ is een vorm van zelfhypnose, die ervoor zorgt dat het alfa-ritme in m’n hersenen (geassocieerd met rust, concentratie, leren, fijne motoriek) sterker wordt dan het beta-ritme (geassocieerd met stres, vluchten en vechten).
Dank voor je reactie Kris. Begin met aardig zijn tegen jezelf op de tennisbaan (als ook naast de baan natuurlijk). Ik heb dat voor mezelf heel lang geleden als regel geintroduceerd, wat er ook gebeurt – hoe stom de fout ook, hoe groot de afgang ook – ik zal aardig zijn tegen mezelf. Zeg letterlijk iets aardigs tegen jezelf in die momenten. Verandering begint altijd klein. Succes en groetjes, Ajdin
Misschien een goede tip, maar gemakkelijker gezegd dan gedaan. Ik slaag daar in elk geval niet in.
Vooral niet wanneer ik speel in onze eigen club. Ondanks mijn leeftijd train ik hard en neem nog steeds les. Mijn niveau is hierdoor natuurlijk veel verbeterd. Maar vreemd genoeg blijven er altijd clubleden niet van overtuigd en ik voel dat als ik met en/ of tegen hen speel. Dat wekt enorm negatieve gevoelens bij me op en ik geraak daar niet van af. Hoe maak je je hoofd leeg?
Zucht
Kris
Dit is geen tennistip… dit is een levenstip :-) Warme groeten, Jeroen Kratsborn (LifehackingBlog.nl)
Hoi Ajdin,
Je legt het principe heel helder uit. Waar je het over hebt is echter een persoonlijke bewustwording en groei waar je volgens mij een groot deel van je leven mee bezig moet zijn en velen van ons dit inzicht nooit zullen ervaren. Voor degene waarbij dit EGO-mechanisme door negatieve ervaringen uit het verleden is vormgegeven en je voor van alles is gaan waarschuwen. Vaak is een negatieve stem gekoppeld aan een negatieve ervaring of een oplossing die je gekozen hebt om je te beschermen tegen een dreiging bijvoorbeeld van een afkeuring van een van je ouders. Vaak een herhaald patroon in de relatie met de trainer: de trainer tevreden te stellen, zijn ‘liefde’ en aandacht te krijgen. Iets wat ook nog plaats vindt ook, veel trainers werken door het onthouden van aandacht en ‘liefdevol’ bejegenen als het even niet lukt of je bent even minder enthousiast.
Het vervelende van de emoties is dat ze als echt aan voelen en het gevoel je doet geloven dat er een serieuze dreiging voor afkeuring (verlies van status of verlies van het ontvangen van liefde)is. Om je te realiseren dat deze gevoelens niets te maken hebben met het ‘nu’ maar dat het zich allemaal in jezelf afspeelt, in je eigen hoofd en het een echo uit het verleden is. Dit kost heel veel tijd en geduld. Inzicht en reflectie zijn naast een coach/trainer nodig om dit goed uit gelegd te krijgen (en deze trainers zijn zeldzaam)
Ik vind het heel goed dat je zoekt naar een eenvoudige uitleg en eenvoudige interventies om met dit, oh zo, ingewikkelde stuk denken, om te gaan.