Sportpsychologie gaat niet alleen over wat er op de baan gebeurt. Tijdens het congres Sportpsychologie en het Totale Mensprincipe, georganiseerd door NLcoach, werd duidelijk hoe breed de ontwikkeling van een sporter eigenlijk is. Coaches, sportpsychologen en onderzoekers kwamen daar samen om te bespreken hoe mentale begeleiding past binnen de totale ontwikkeling van een sporter.
Een van de sprekers was prof. dr. Paul Wylleman, hoogleraar sportpsychologie aan de Vrije Universiteit Brussel en prestatiemanager Prestatiegedrag bij NOC*NSF. Met meer dan 25 jaar ervaring in topsportbegeleiding gaf hij een helder overzicht van hoe sporters zich ontwikkelen en welke rol coaches daarin spelen.
Paul komt uit de Judowereld en zag er ook zo uit. Zijn presentatiestijl was vol humor, maar ook kennis en zelfvertrouwen. Ik heb die avond een belangrijke les in sportpsychologie gehad.
De coach als centrale factor in sportpsychologie
Volgens Wylleman staat de coach centraal in de ontwikkeling van de sporter. Sportpsychologische begeleiding moet daarom altijd aansluiten bij het functioneren van de coach. De coach is degene die dagelijks met de sporter werkt en invloed heeft op training, gedrag en ontwikkeling.
Daarnaast benadrukte hij dat sporters zich niet alleen sportief ontwikkelen, maar ook op andere vlakken. De ontwikkeling van een sporter verloopt tegelijkertijd op vijf domeinen:
- sport
- psychologisch
- sociaal
- studie
- financieel
De rol van de coach verschilt per domein en verandert ook naarmate een sporter ouder wordt.
Ontwikkelingsfasen van sporters
Binnen de sportpsychologie wordt vaak gewerkt met verschillende ontwikkelingsfasen. Elke fase stelt andere mentale eisen aan een sporter. Deze mentale tennis aspecten moet je zeker trainen.
- Initiatiefase (tot ±12 jaar). Motivatie staat centraal. Spelers moeten plezier ervaren en nieuwsgierig blijven.
- Ontwikkelingsfase (±12–13 jaar). Concentratie en plezier zijn belangrijk om vaardigheden verder te ontwikkelen.
- Ontwikkelingsfase (±14–17 jaar). Emotieregulatie, positief denken en lichaamstaal worden steeds belangrijker.
- Perfectie-zoekende fase (18+). Doelen stellen en zelfvertrouwen spelen een grotere rol in prestaties.
Een belangrijke les uit de sportpsychologie is dat coaches geen mentale perfectie mogen verwachten van jonge spelers. Net zoals techniek tijd nodig heeft om zich te ontwikkelen, geldt dat ook voor mentale vaardigheden.
Dit is precies waar mentale training in tennis het verschil maakt.
Talent herkennen vanuit sportpsychologie
Een ander interessant onderdeel van de presentatie ging over talentidentificatie. Volgens Wylleman beschikken talentvolle sporters meestal over drie basisvaardigheden:
- Ze begrijpen het doel van een oefening of uitdaging.
- Ze kunnen dit doel vertalen naar hun eigen acties.
- Ze kunnen het uitvoeren in een wedstrijdsituatie.
De grootste talenten onderscheiden zich echter door een vierde eigenschap: ze kunnen het geleerde creatief toepassen in nieuwe situaties. Ze vinden oplossingen voor uitdagingen waarop niet specifiek is getraind.
Tijdens het congres stelde ik zelf nog een aanvullende factor voor die volgens mij sterk samenhangt met talentontwikkeling: intrinsieke motivatie. Spelers die gemotiveerd zijn om hun eigen grenzen te verleggen blijven zich ontwikkelen, ook wanneer het moeilijk wordt.
Sportpsychologie en motivatie
Die intrinsieke motivatie vormt een belangrijk onderdeel van sportpsychologie. Het bepaalt hoe spelers omgaan met training, feedback en tegenslag.
Tijdens een workshop van sport- en prestatiepsycholoog Rogier Hoorn werd dit verder uitgediept. Hij maakte een belangrijk onderscheid tussen taakgerichte motivatie en competitiegerichte motivatie. Dat verschil bepaalt vaak hoe sporters leren, trainen en reageren op druk.
Bekijk meer verdieping in het overzicht van tennis psychologie.
Geef een reactie